Ana sayfa Genel Şimal Kafkasya sülale adları ve damgaları

Şimal Kafkasya sülale adları ve damgaları

tarafınfan adige

Bölüm İsrail’de yaşam sürdüren sülaleler İsrail’de aşağı yukarı 3000 kadar Adige yaşamaktadır. Abreg,Açmız, Açumıjj, Bate, Bğane, Blaneğapts’e, Baste, Belağı, Ğış, Gut’e, Kuaş, Lh’ışe, Melışe, Tsey, Nepso, Şocen, Şaguj, Hahu, Hıdzetl’, Pşaw, Mışe, Musa, Mole, Teşşu v.d. Damgalar, yüzyıllardan günümüze devam edegelmiş, Büyük Rus-Kafkas Savaşları sonucunda kullanım kısmı daralmış ve pek fazlası kaybolmuş dahi olsa bugün, dağılmış sülaleleri bir araya getirme mevzusu ile ilgili sosyolojik bir vazife üstlenmiştir.

 

Şimal Kafkasya Damgaları ile ilgili ansızın oldukça soruşturma yapılmış fakat kaynak yetersizliği ve kıyaslayarak duygusal yaklaşımlar sebebiyle incelemeler kişisel koleksiyonlardan öteye gidememiştir. Eserde ansızın oldukça damga bulunuyor, fakat Rus edebiyatının tesiri ile Adige/ Çerkes /Kabardey terimleri kullanılmış. Keza ansızın oldukça Abaza, Oset, Karaçay ve Balkar sülalesinin damgasına kitapta yer verilmiş. 2004 senesinde Mahmut Fidan’ın Osmanlıca tercümesi, kıymetli büyüğümüz Yediç Batiray ve K’enet İrfan’ın emek vermesi ile “Kafkasya Kabilelerinin Alamat ve Ümaranın Bazı Hikayet ve Vakıaları” isminde; Edingen,

 

Almanya yeniden baskısıyla Bjeduğlu Tl’ap Mahir Efendi’nin kitabı gün yüzüne çıktı. ve Musukayev A’nın “Şimal Kafkasya Jeneolojisi” isminde seri eserleri Nalçik’te basıldı. 2001 senesinde Türkiye’den bir incelemeci bilhassa Türk Literatüründe kıyaslayarak azca bilindik, diasporanın oldukça ilgi göstermediği damgalarla ilgili olarak bir derleme emek vermesi tanıttı. 2003 senesinde Pşıbiy Aliy, “Adige (Çerkes) Aile adları, İnsan İsimleri ve Soy Damgaları “ isminde Nalçik basımlı eserinde de çoğunluğu Karaçay-Çerkes’te yaşam sürdüren Adige soylarının damgalarına, ailelerine yer vermiş. Profesör Musukayev’in derleyip araştırmış olduğu damgaların çoğunluğu,

 

Kabardey-Balkar aile damgalarıdır. Minik Kabardey’i ve Jilahsteney ile anılan bölgeyi, yerleşimleri, o bölgedeki köyleri, o köylerde yaşam sürdüren aileleri ele alıp incelerken, Adige damgaları mevzusu ile ilgili ihtiyaç duyulan özeni göstermiş, bu hususta Besleney Vladimir’in araştırmasından dahi yararlanma etmiştir. Mevzunun eksperlerine nazaran bunların içinde 9 tanesi (Tıj , Şıkue , Dumen , Astemır , İzıh ,Çelimet , Şenıbe , Kandrokue , Çıkusey ) Psıj (Kuban) Çerkes damgalarıdır. Yukarıdaki halkların kullandığı ve aşağı yukarı 3000 tane damga ile ilgili detaylı veriler barındırmaktadır. Aile damgalarının kullanım kısmı zaman içinde genişlemiş, mezar taşlarında, flamalarda, aile içinde sarfedilen eşyalarda, tabanca ve giysilerde de yer almaya adım atmıştır.

 

Lavrov dahi tespit etmiş olduğu 1300 seviyesinde damga ile bu alanda söz sahibi araştırmacılardandır. Eski Rus arşivlerinde de Adige pşı’larının Rus çarlarına gönderilmiş olduğu atların sağrılarında bulunan damgalar kopyalanarak saklanmıştır. Bir çok zaman birkaç sülalenin tıpkı damgayı kullandığı, üstelik birbirinden ırak ve birbirine ecnebi haklar içinde tıpkı damganın kullanıldığı hallerle karşılaşabiliyorsunuz. Mesela yazara nazaran, Kabardeyler ile K’iah Adigeleri içinde sık sık rastlanan bu biçim benzerliklerin pek çoğunun tıpkı kökene dayanıyor olmaktan kaynaklanıyor olması kuvvetle muhtemeldir. Her ne kadar sülaleler geriye doğru dayandıkları kökene dair verileri koruma edememişlerse de atalarından kendilerine artan bu damgaları hassaslıkla sahiplenmiş günümüze kadar koruma ede gelmişlerdir.

 

Sayı: 2013 04 Şimal Kafkasya sülale adları ve damgaları-VII Yazı dizisinin esasen bugüne dek ansızın oldukça yorum, talep aldık. Sülale adları, çoğu zaman sülaleye adını veren ve ad olarak sarfedilen adlardan oluşurken; kadın ismiyle anılan sülale adı yok denecek kadar azdır. Daha öncede belirttiğimiz suretiyle sülaleye adını veren bir ata bulunmaktadır. Bazılarını
bilginize sunmaya devam ediyoruz: Adıgey’deki bazı aileler Carım, Cıme, Dzıbe, L’up, Meşıko, Nawurze, Tıuw, Teter, Huaj, Hunağu, Hurım (Hurme), Huşt, Hamıku, Çetıjj, Şowmız, Şınaho, Hımuş, Hağur, Hamırze, Hapay, Hapaç’, Hahurate (Oset sülalesi değildir.

 

Kıyı boyu Şapsığ, Şehap Köyü (Golovinka) Huşt, Kobl, Hahu, Lıf, Nepsow, Mıyekuape, Teş’u, Şhalaho, Baste. DAMGALAR “geçmişin esrarengiz aydınlatıcısı” Kökleri oldukça eskilere dayanan Kafkas uygarlığında, damgaların Kafkas toplumunda önemli toplumsal rolleri vardır. Damga Kültürü, geçmişe ışık tutabilen epey önemli parasal bir kanıt niteliğindedir. Eskiden atlara yaralanan damgaya oldukça önem verirler ve üstünde damga olan ata, köpeklerin yaklaşmadığına saygın; atın dayanıklılığı, üstündeki damga ile ölçülürdü. Pşı’ların (prens) atlarında damga atın sol sağrısının üstüne, Werk’ların (asil) atlarında eğer atın sağ terkisine vurulurdu.

 

Adıge kilimlerinde, kadın giysilerinde, türlü mutfak eşyalarının üzerlerinde, atların koşumlarında, gemlerinde, üzengilerinde ve hanımefendilerin altın gümüş şeklinde süs eşyaları üstünde oldukça hoş damgalar ve bunlara ilişkin motifler görülebilir. Çerkes Aile Damgaları içinde oldukça hoş ve oldukça kusursuz motifler olduğu şeklinde ilk bakışta kavranamayan karışık motifler de mevcuttur. Sadece Kabardey Prensi SENJELEY Şalah’ın damgası Rus kroniklerine 1630 senesinde geçmiştir. Bu savı korumak için çaba sarfeden incelemeciler haricinde TÜRKÇE’NİN ETİMOLOJI SÖZLÜĞÜ’nde, “Tam” kelimesi ile süregelen kök bir sözcüklerin olmadığını anlatmaktadır. Sadece 12 – 16 çağ içinde bu kelimeler konumunu kıyaslayarak rahat olan TAMIĞE, DAMIĞE’ye bırakmıştır. Damga kültürünün ve sözcüğünün Türkçe’ye nereden girmiş olduğu mutlak değildir. (Dame-Ğasen / Dam (ı) ğase / Damığa (Дамэ, гъэсэн) I – Çetaw Nart, çalışmanı dikkatle takip ediyoruz.

 

VI – Çalışmanızda başarılar dilerken bilhassa merak ettiğim; damgalar Pşılarda olabildiğine sadeyken daha alt derslik ailelerde daha görkemli olmasının sizce sebepleri nedir? Sevgili okurlar, ilk olarak takip ettiğiniz ve yorum yaptığınız için teşekkür ederim. Bir sülale veya boyun kavmi yapısını saptamak veya bölüşmek benim değil, mevzu ile ilgili sosyolog ve/veya araştırmacıların görevidir. Telaffuzların basitte olsa Adıgeceye saf vurgulara haiz bulunduğunu belirtmekte yarar vardır. Ekonomik olarak belli bir noktaya gelmiş, toplumda tanınmış ailelerin köle asil olmaması durumunda Meclislerce onaylanan damgaları vardır. Oldukça sayıda travma geçiren Kafkas Halklarının, yazılı kaynakları olmadığından dolayı, haiz olunan kaynak ve tetkiklerin esası dönemin araştırmacılarının aktardıklarıdır. (Wubıhlarda 60 sülale adının yok olması şeklinde.) Damgaların Pşı soylarında yalın olmasının sebebi; Pşı ve Werk’lerin doğal olarak oldukları Werk Xabze’nin getirmiş olduğu tevazu ve yalınlık zihniyeti olarak açıklanabilir.

Related Articles

Yorum bırakın